Op initiatief van Leopold II, de bouwkoning, ontstond het plan om op deze plek een religieus gebouw op te richten. De vorst wilde de Sacré-Cœur van Parijs overtreffen, maar de Staat weigerde de middelen vrij te maken. Leopold II wendde zich vervolgens tot de Kerk, maar pas in 1905 werd de eerste steen van de basiliek gelegd, ter gelegenheid van de 75e verjaardag van België. De werken werden al snel onderbroken door de Eerste Wereldoorlog en werden pas in 1930 hervat. De Gentse architect Albert Van huffel kreeg de leiding over de werf en ontwierp een nieuw plan. Zijn leerling en opvolger Paul Rome zette het werk voort en de basiliek werd, hoewel nog onvoltooid, in 1951 ingewijd. De majestueuze koperen koepel, van ver zichtbaar, rijst 90 meter hoog en weegt niet minder dan 43.000 ton, bijna vijf keer het totale gewicht van de Eiffeltoren. Ook het interieur is indrukwekkend: terracottabaksteen, glasramen en lichtwerking versterken de monumentale volumes.
Door haar schaal en strategische ligging in het perspectief van een belangrijke stedelijke as speelt de basiliek een uitzonderlijke stedenbouwkundige rol. Ze versterkt het belang van dit manifest van religieuze art deco in het Brusselse panorama. Net onder de koepel, op 52,80 meter hoogte, biedt een buitengalerij een uitzicht van 360° over Brussel en, bij helder weer, ver daarbuiten.